Wirtualny konsulat jest udogodnieniem głównie dla obcokrajowców ubiegających się o wizę wjazdową do Polski. To również ukłon w stronę Polaków przebywających za granicą, którzy przez internet mogą umówić się na spotkanie z urzędnikiem konsularnym.
Jak mówi IAR Mirosław Gajewski, wicedyrektor Departamentu Konsularnego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, założeniem e-konsulatu jest podniesienie efektywności pracy urzędów oraz ograniczenie kolejek dla osób ubiegających się o wizę. Po wejściu w odpowiedni moduł na stronie internetowej www.e-konsulat.gov.pl, można przez internet wypełnić wniosek wizowy, zaś aplikacja wyznacza termin odbioru wizy, jeżeli wszystkie warunki zostaną spełnione.
Przez internet można umówić się również z konsulem w innych sprawach, na przykład na spotkanie w sprawie wyrobienia paszportu.
Nowością jest moduł zgłaszania wyjazdów za granicę przez indywidualnych turystów, szczególnie do krajów niestabilnych politycznie bądź zagrożonych kataklizmami. W przypadku jakichś tragicznych wydarzeń, placówka dyplomatyczna kontaktuje się z turystami, którzy zarejstrowali swój wyjazd.

E-konsulat jest odpowiedzią na wyzwania, jakie pojawiły służbą konsularną, po wzroście wyjazdów Polaków za granicę i wzroście występowania o polskie wizy po wejściu do strefy Schengen, zwłaszcza na Ukrainie. Najbardziej obleganym konsulatem polskim na świecie jest placówka we Lwowie, która rocznie obsługuje około 300 tysięcy interesantów.