Raport Polska.pl
Prawosławne Boże Narodzenie
Niemal dwa tygodnie po zachodnim chrześcijaństwie przyjście na świat Zbawiciela świętują wierni Kościołów Wschodnich. Dziś polscy prawosławni i grekokatolicy zasiądą do Wigilii, zaś jutro będą świętować pierwszy dzień Bożego Narodzenia.

Kościoły tradycji wschodniej nie przyjęły kalendarza gregoriańskiego i do celów liturgicznych używają kalendarza juliańskiego. Dlatego Boże Narodzenie przypada w tych denominacjach o 13 dni później. Są jednak wyjątki - niektórzy wyznawcy prawosławia - również w Polsce - używają kalendarza nowego czyli gregoriańskiego i obchodzą Boże Narodzenie w tym samym czasie, co wierni kościołów zachodnich.

"Do IV w. Boże Narodzenie obchodzono 6 stycznia, jako święto Teofanii. Pod tą nazwą rozumiano zarówno Narodzenie Chrystusa, Chrzest Pański, związany z objawieniem się ludowi oraz początkiem publicznej działalności jak i pierwszy cud w Kanie Galilejskiej – dowód Boskości Chrystusa. Poczynając od 377 r., m.in. dzięki św. Janowi Złotoustemu, święto zaczęto celebrować 25 grudnia. Przeniesienie to było związane z obchodzonym tego dnia przez starożytnych Rzymian „dniem słońca”, któremu postanowiono przeciwstawić święto ku czci prawdziwego „Słońca Prawdy”, Jezusa Chrystusa." (Jarosław Charkiewicz, Ikonografia świąt z liczby dwunastu).

Radość Bożego Narodzenia poprzedzona jest 40-dniowym Postem Filipowym. Wigilia, dzień poprzedzający święto, to czas postu ścisłego, zaś jedynym posiłkiem zjadanym tego dnia jest tradycyjna kolacja. Wśród wigilijnych potraw znajdziemy kutię, kompot z suszu, kisiel z owsa, placuszki, pampuszki, kapustę ze śliwkami i inne postne specjały. Bezwzględnie przestrzega się ścisłego postu - na stole nie pojawia się nie tylko mięso ale nabiału, a w niektórych rodzinach nawet ryby. Postny charakter Wigilii wskazuje na to, że Boże Narodzenie jeszcze nie nadeszło i że w dalszym ciągu trwa oczekiwanie.

Świąteczne nabożeństwa w cerkwiach rozpoczynają się o północy z 6 na 7 stycznia tzw. Wieczornym Czuwaniem. Około godziny drugiej rozpoczyna się trwająca ponad dwie godziny świąteczna Eucharystia, podczas której wierni modlą się i śpiewają kolędy. Obecnie w niektórych cerkwiach nabożeństwo wigilijne odprawiane jest wcześniej, już po południu lub wieczorem.

Samo Boże Narodzenie jest - podobnie jak w tradycji zachodniej - świętem radości i czasem spędzanym z najbliższymi. Rodziny spotykają się, jedzą wspólne świąteczne posiłki, śpiewają kolędy i składają sobie nawzajem życzenia duchowego przeżywania świat i radości z nich wynikającej, a także zdrowia i wszelkiej pomyślności.

Niezwykle ważnym elementem bożonarodzeniowej liturgii jest ikona Narodzenia Jezusa Chrystusa, wystawiana w cerkwiach. W książce "Ikonografia świąt z liczby dwunastu" Jarosław Charkiewicz wskazuje na różnice jakie występują między wyobrażonym na ikonie momentem Narodzenia a tym, co w zachodnim chrześcijaństwie można zobaczyć w szopkach. Według niego wyobrażenia powstałe pod wpływem franciszkańskim, ukazują "Świętą Rodzinę", którą tworzą Maria, Józef oraz Dzieciątko w sposób sentymentalny i malowniczy, koncentrując się na ludzkim aspekcie Bożego Narodzenia. Tymczasem symbolika ikony Narodzenia Chrystusa jest dużo bogatsza, obejmuje swoją wymową całą historię zbawienia, wykracza zdecydowanie poza sam moment narodzin i podkreśla ich znaczenie dla całego świata.

Świąteczny okres Bożego Narodzenia trwa w Kościele prawosławnym 11 dni - do dnia Chrztu Pańskiego (Epifanii). W tym czasie wiernych nie obowiązuje tradycyjny piątkowy i środowy post, jest to także czas wzajemnych odwiedzin, ucztowania, śpiewania kolęd i pastorałek. Tradycyjnym pozdrowieniem wyznawców prawosławia są w tym okresie słowa: Christos rożdajetsia – sławitie Jeho! (Chrystus się rodzi, wychwalajcie Go!)

Jarosław Charkiewicz, Ikonografia świąt z liczby dwunastu, Warszawska Metropolia Prawosławna 2007
Joanna Gacka